|
Wpisany przez strefagostyn.pl
|
|
piątek, 16 stycznia 2009 12:19 |
|
Nazwa Gostyń pochodzi prawdopodobnie od średniowiecznego imienia Goston lub Gostek. W dniu1 kwietnia 1278 roku, książę wielkopolski Przemysł II wydał dokument, w którym wyraził zgodę na nadanie praw miejskich jednej z osad należących do Mikołaja Przedpełkowica.
Prawdopodobnie z polecenia Mikołaja usypano kopiec, na którym stanął drewniany zamek. Był on oddzielony od osady jedną z odnóg Kani. Miasto poniżej powstało na palach dębowych. Dzięki temu że Gostyń powstał „od postaw”, można było wyznaczyć bardzo regularny układ ulic. Główną osią była ulica Wielka, ciągnąca się od Bramy Leszczyńskiej do Bramy Kaliskiej. Do tego traktu zachód-wschód przylegał rynek z istniejącym prawdopodobnie w XV wieku drewnianym ratuszem. Miasto nie posiadało murów. Gostyń otoczony był wałami oraz fosą. Wejścia do miasta biegły przez wymienione dwie bramy oraz trzecią - Zamkową. W połowie XV wieku pojawiła się czwarta brama, od strony południowej, zwana Nowe Wrota.
Już od XIV wieku rozwinęło się osadnictwo za wałami miasta, szczególnie wokół kościoła Świętego Ducha na tzw. Wielkim Przedmieściu. Rozwój miasta w drugim kierunku nie był tak dynamiczny. Powstałe tutaj osadnictwo podmiejskie określano jako Małe Przedmieście. W mieście powstał szpital oraz drewniany kościół pod wezwaniem Świętego Ducha. Według XVIII – wiecznej relacji mieścił się on przy ulicy Leszczyńskiej (obecnie deptak), 200 kroków od dzisiejszej fary. Wiadomo też, że istniała szkoła. Pierwszy wymieniony nauczyciel gostyński Jan występuje już w 1337 roku. Dwa wieki później pojawiła się nazwa „gymnasium seu schola Gostinensis”. Powstanie najstarszego dziś istniejącego kościoła – gotyckiej fary – owiane jest tajemnicą. Pierwsze wiadomości o proboszczach gostyńskich pojawiają się na początku XIV wieku.
Gostyń od założenia był miastem prywatnym. W XIV wieku stał się częścią majątku Wezenborgów (Wizenburgów), a później rodziny Borków Gostyńskich. Okres XV-XVIIw. to szybki rozwój miasta. Sprzyjało temu dogodne położenie na uczęszczanym szlaku handlowym Poznań – Wrocław. W XVI wieku, kiedy echa reformacji dotarły do Gostynia, miasto stało się na kilka lat terenem walki pomiędzy katolikami a zwolennikami nowych wyznań. Szczególnymi względami cieszyli się luteranie i bracia czescy w czasach, gdy Gostyń był w ręku Mikołaja i Jana Gostyńskich. 15 czerwca 1565 roku Jan Gostyński zorganizował w gostyńskiej farze, sławny na całą Polskę zjazd różnowierców ( z udziałem m.in. Erazma Glicznera), który miał doprowadzić do ugody pomiędzy odłamami chrześcijaństwa.
W XVIII nastąpił zastój miasta spowodowany m.in. wojnami. Inną przyczyną upadku miasta było morowe powietrze. Zaraza po raz pierwszy objawiła się 17 września 1708 roku. Zaraza z 1708 roku szerzyła się szybko, paraliżując życie miasta. Zaprzestano chowania zmarłych na cmentarzach. Po roku epidemia na krótko ustała, by jednak po kolejnym przejściu wojsk, tym razem szwedzkich, ponownie uderzyć. Jak zanotowano w księdze zmarłych w klasztorze oo. Filipinów „ponieważ nie było już ludzi do umierania, więc i zaraza musiała ustać”. W ciągu trzech lat zmarło 900 ludzi.
W Gostyniu obowiązywał przywilej de non tolerandis iudaeis, zabraniający Żydom osiedlania się w tych ośrodkach miejskich. Mimo iż nie było w nim Żydów, tolerancyjnie odnoszono się do innej ludności napływowej: Niemców czy Szkotów. W 1793 roku w mieście żyło 970 katolików i 58 luteranów. Był również „(...) jeden Grek, który jeździ na nabożeństwa do Poznania” (w tym wypadku dotyczyło to wyznania grecko-katolickiego, a nie narodowości). Władze miejskie były jednak zawsze polskie. Gostyń trafił pod panowanie pruskie po drugim rozbiorze w 1793 roku. W 1811 roku Gostyń liczył 1248 mieszkańców. 15 września tego roku doszło do największego kataklizmu w historii miasta - spłonęła 1/6 budynków mieszkalnych. Od tej pory zmienił się jednak wygląd Rynku – zniknęła całkowicie jedna ulica, przez co centralny plac miasta stał się większy i uzyskał zbliżony do kwadratu kształt. W 1836 r. na mocy nowej ordynacji, gród nad Kanią przestał być miastem prywatnym.
Czas zaborów to okres silnego zaangażowania patriotycznego mieszkańców Gostynia i okolic. Aktywnie uczestniczyli oni w powstaniach narodowych. Walka z zaborcą nie były jedynymi przejawami walki Gostynian o Polskę. W pierwszej połowie XIX wieku Gostyń zasłynął jako ważny w Wielkopolsce ośrodek pracy organicznej: aktywna działalność polskich towarzystw i organizacji:
• Kasyno Gostyńskie (1835-1846)
• Lokalny komitet Ligi Polskiej (1848-1850).
Mający tradycje w walce z germanizacją Gostyń przyłączył się protestu przeciwko całkowitej likwidacji języka polskiego w szkołach. Gostyniacy postanowili, że nie pozwolą uczyć się swoim dzieciom religii po niemiecku i nie kupią nowych podręczników do tego przedmiotu. W strajku oprócz uczniów wyższych klas szkoły powszechnej uczestniczyły także uczennice szkoły dla dziewcząt. W ramach Kulturkampf na terenie gostyńskiego toczyła się walka z polskim duchowieństwem. Mimo zakazu władz pruskich, narażając się na aresztowania księża odprawiali nabożeństwa.
W roku 1887 utworzono powiat gostyński. Stolica powiatu wzbogaciła się o szereg nowych gmachów urzędowych. Ważnym czynnikiem rozwojowym dla miasta było uruchomienie gazowni i połączenia kolejowego z Lesznem i Jarocinem.
Ziemia gostyńska była przygotowana na odzyskanie niepodległości. Już jesienią 1918r. działał tajny Powiatowy Komitet Obywatelski, przekształcony następnie w Powiatową Radę Ludową. W Gostyniu już 3 stycznia niemiecki landrat (starosta) Ryszard Lucke przekazał swe obowiązki przewodniczącemu Rady Miejskiej Wincentemu Dabińskiemu.
W chwili, gdy w Poznaniu wybuchło powstanie, patrioci gostyńscy natychmiast przyłączyli się do walk. Liczący około 350-400 ochotników batalion wyruszył spod gmachu Strzelnicy, by pod dowództwem ppor. Bernarda Śliwińskiego wziąć udział w powstaniu. W 1929r. na Rynku stanął pomnik Serca Jezusowego, jako wyraz wdzięczności społeczności gostyńskiej za odzyskaną niepodległość.
W okresie międzywojennym w Gostyniu ścierały się początkowo tylko dwie prawicowe formacje społeczno-polityczne: Narodowa Demokracja oraz Narodowa Partia Robotnicza a po przewrocie majowym w 1926 roku doszedł kolejny podmiot - zwolennicy rządów Piłsudskiego (sanacja). Wpływy lewicy (PPS i PSL- Wyzwolenie) były znikome. Przed wybuchem wojny w powiecie gostyńskim mieszkało około 61,5 tysiąca mieszkańców, z czego Polacy stanowili ponad 96 % ogółu. Niemców na tym terenie było 2371 czyli 3,8 %. Żydów we wrześniu 1939 roku było zaledwie 16. Przed wojną powiat gostyński obejmował teren nieco mniejszy niż obecnie: 701,3 km² ( dziś 810,3 km ²).
Wojska niemieckie wkroczyły do Gostynia 6 września 1939 roku. Zmieniona nazwę miasta na Gostin. Od 19 października zaczęły się aresztowania wśród inteligencji, działaczy patriotycznych, samorządowych i społecznych. 21 października na gostyńskim rynku rozstrzelano trzydziestu z nich. W latach 1939-1945 miały miejsce na terenie miasta próby organizowania ruchu oporu. Aresztowania jednak członków "Czarnego Legionu", ich ścięcie w Dreźnie, osadzenie pozostawionych przy życiu w obozach koncentracyjnych ograniczyły gostyński ruch oporu.
Około 20 stycznia 1945 roku Niemcy z powiatu gostyńskiego zaczęli uciekać na zachód. Wycofujące się oddziały węgierskie ograbiły podczas stacjonowania klasztor na Świętej Górze. W dniu 21 stycznia zakwaterowany został w gostyńskim gimnazjum specjalny oddział Wehrmachtu, którego celem miało być zniszczenie miasta przed wkroczeniem armii Czerwonej. W nocy z 21 na 22 stycznia miastem nagle wstrząsnął wybuch - część gmachu liceum runęła. Armia Czerwona wkroczyła do Gostynia od strony Piasków.
W dniu 30 stycznia 1945 roku powołano Tymczasową Radę Powiatową a starostą został Wacław Beczkiewicz. Powołano także Milicję Obywatelską, na której czele stanął Jan Barton.
Komentarze
 |
|
Poprawiony: niedziela, 08 lutego 2009 11:22 |
Gostyń 
hehe 
